Ogólna informacja

   U podłoża każdej choroby genetycznie uwarunkowanej leży patologiczna zmiana materiału genetycznego. Aby zrozumieć mechanizm powstawania chorób genetycznie uwarunkowanych i ich podział na poszczególne grupy, należy znać budowę genomu ludzkiego.

Ogólna informacja o DNA i mutacjach

   Genom jest to sekwencja DNA danego organizmu zawierająca kompletną informację genetyczną. Genom człowieka zawiera ponad 3 miliardy par zasad. Szacuje się, że człowiek posiada około 35 tysięcy genów. Każda komórka somatyczna zawiera komplet genów, przy czym ok. 5% to geny tzw. metabolizmu podstawowego, czynne w każdej komórce, natomiast ekspresja pozostałych genów jest zróżnicowana w zależności od tkanki - inne geny są czynne w komórce nerwowej, inne w komórce nabłonka jelitowego itp. Geny zajmują zaledwie około 10% genomowego DNA, pozostałe 90% to sekwencje niekodujące, zawierające wiele klas sekwencji powtarzających się. Długość nici DNA w pojedynczej komórce somatycznej człowieka wynosi 1,8 metra. DNA poszczególnej komórki jest w wysoce zorganizowany sposób upakowany w połączeniu z białkami (kompleks DNA-białko nosi nazwę chromatyny), tak że ostatecznie materiał genetyczny człowieka możemy obserwować w formie struktur o najwyższym stopniu upakowania, zwanych chromosomami.

    Wyżej wymienione informacje dotyczą materiału genetycznego znajdującego się w jądrze komórkowym. Stwierdzono jednak, że niewielka ilość DNA znajduje się także w mitochondriach, a mitochondrialny DNA różni się pod wieloma względami od DNA jądrowego: składa się z nieco ponad 16 tys. par zasad i 37 genów. U podłoża chorób genetycznie uwarunkowanych leży patologiczna zmiana materiału genetycznego (mutacja). W zależności od rozległości zmian DNA, wyróżniamy mutacje chromosomowe i mutacje genowe. Rodzaj uszkodzenia materiału genetycznego decyduje o zakwalifikowaniu choroby genetycznie uwarunkowanej do jednej z następujących grup: 1. spowodowanych aberracjami chromosomowymi; 2 - spowodowanych mutacją pojedynczego genu; 3 - uwarunkowanych wieloczynnikowo.
    W przypadku aberracji chromosomowych zmiany materiału genetycznego są bardzo duże, dające się zaobserwować pod mikroskopem. W chorobach jednogenowych zmiany materiału genetycznego są submikroskopowe, wykrywalne jedynie metodami biologii molekularnej. W chorobach wielogenowych wiele par genów stwarza predyspozycję do wystąpienia choroby, chociaż istotny jest również wpływ szkodliwych czynników środowiskowych. Podział chorób genetycznie uwarunkowanych na wymieniowe grupy jest szczególnie istotny z praktycznego punktu widzenia, ponieważ dla różnych grup stosowane są odmienne, odpowiednio dobrane metody diagnostyczne, w tym różne metody diagnostyki prenatalnej i różnie przedstawia się poradnictwo genetyczne.
    Ponieważ konsekwencje kliniczne chorób genetycznie uwarunkowanych są poważne, a dla większości chorób genetycznie uwarunkowanych dotychczas brak jest skutecznej terapii, szczególnego znaczenia w tej właśnie grupie chorób nabiera profilaktyka, w tym szeroko i profesjonalnie prowadzone poradnictwo genetyczne.