Kwas foliowy w ciąży

WAŻNE!

Każda kobieta planująca ciążę powinna przyjmować kwas foliowy w dawce 0,4 mg/dobę na około 8 tygodni przed planowanym poczęciem dziecka i kontynuować przyjmowanie przez pierwsze 3 miesiące ciąży. W praktyce oznacza to konieczność stałego przyjmowania kwasu foliowego przez cały okres starania się o ciążę.

Kwas foliowy

Informacje ogólne

Kwas foliowy (inaczej folacyna) jest witaminą z grupy B (witamina B9). Jest on stosunkowo dobrze rozpuszczalny w wodzie, co oznacza, że aby organizm mógł go przyswoić, nie jest konieczna obecność tłuszczów w posiłku (jak ma to miejsce w przypadku witamin A, D, E, K). U zdrowego, prawidłowo odżywionego człowieka, zapasy ustrojowe kwasu foliowego wynoszą 5-10 mg i starczają na około 3-4 miesiące. Połowa z tej ilości zmagazynowana jest w wątrobie.

Kwas foliowy występuje naturalnie w postaci soli kwasu foliowego – tzw. folianów. Organizm ludzki nie potrafi go syntetyzować i dlatego musi on być dostarczany z zewnątrz. Ponieważ w pożywieniu rzadko znajduje się wystarczająca ilość kwasu foliowego, zachodzi potrzeba przyjmowania go w postaci preparatów farmakologicznych. Na niedobór folacyny narażone są szczególnie kobiety w ciąży, noworodki i niemowlęta (przede wszystkim urodzone przedwcześnie oraz z niską masą urodzeniową), dziewczęta w okresie dojrzewania i osoby w wieku podeszłym. Niedobory folianów mogą być także skutkiem chorób układu pokarmowego, w których upośledzone jest prawidłowe wchłanianie składników pożywienia (celiakia, stany po resekcji jelit, sprue, choroba Leśniowskiego-Crohna). Inne przyczyny to alkoholizm, palenie papierosów, stosowanie diet odchudzających, a także przyjmowanie niektórych leków (np. leków przeciwpadaczkowych, przeciwnowotworowych i antykoncepcyjnych).

Na poziomie komórkowym, kwas foliowy bierze udział w syntezie zasad purynowych, kwasów nukleinowych i w przemianach aminokwasowych. Jest on niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu krwiotwórczego, układu nerwowego oraz wzrostu i dojrzewania pozostałych komórek ustroju. Niedobór kwasu foliowego może doprowadzić do rozwoju niedokrwistości megaloblastycznej, chorób układu krążenia, w tym miażdżycy, do wystąpienia zaburzeń ze strony układu pokarmowego (biegunka, nudności, brak apetytu), zaburzeń psychicznych (lęki, stany depresyjne, uczucie niepokoju, bezsenność, kłopoty z pamięcią i koncentracją), do zahamowania wzrostu u dzieci, a także do rozwoju niektórych nowotworów.

Dieta a kwas foliowy 

Wiele produktów spożywczych pochodzenia roślinnego bądź zwierzęcego jest szczególnie bogatych w kwas foliowy. Należą do nich:

-          rośliny strączkowe (fasola, groszek, bób, soczewica, soja)

-          zielone warzywa liściaste (sałata, szpinak, natka pietruszki, koperek)

-          brukselka, brokuły, szparagi, rzepa, kalarepa, buraki, botwina

-          banany, owoce cytrusowe, awokado, soki (pomarańcze, mandarynki)

-         zboża (pszenica i kiełki pszenicy, jęczmień, ryż, pieczywo pełnoziarniste)

-          drożdże

-          wątróbka

-          żółtko jaj

-          sery

-          orzeszki ziemne

Jednak nawet najlepiej skomponowana dieta nie jest w stanie w pełni pokryć dobowego zapotrzebowania organizmu na kwas foliowy. Przeciętnie, dieta dorosłego człowieka dostarcza do 50 % tej ilości. Wynika to przede wszystkim z bardzo dużej wrażliwości tej witaminy na działanie wysokich temperatur. W trakcie termicznej obróbki żywności, zwłaszcza podczas gotowania w dużej ilości wody, powstają straty w zawartości folianów, sięgające 50-90% ich wyjściowej ilości. Światło słoneczne również powoduje ich rozkładanie się. Ponadto naturalnie obecne w pożywieniu foliany są słabo przyswajalne dla organizmu. Z tego powodu powinno się przyjmować syntetyczne preparaty kwasu foliowego, które są łatwo przyswajalne. Poniżej znajduje się lista wybranych preparatów kwasu foliowego.

·        Acidum Folicum (Grodziskie Zakłady Farmaceutyczne POLFA; tabl. 5 mg, 15 mg)

·        Acifolik (PPF Hasco-Lek S.A.; 0,4 mg)

·        Folacid (Synteza; tabl. 0,4 mg, 5 mg, 15 mg)

·        Folifem (Biofarm; tabl. 0,4 mg)

·        Folifort (Biofarm; tabl. 5 mg, 15 mg)

·        Folik (Grodziskie Zakłady Farmaceutyczne POLFA; tabl. 0,5 mg)

·        Folimin (Polfa Łódź; tabl. 0,4 mg, 4 mg, 15 mg)

·        Folovit (Polfarmex; tabl 0,4 mg)

·        Kwas foliowy (Puritan's Pride; tabl. 0,4 mg)

·        Kwas foliowy (Aflofarm Fabryka Leków S.A.; tabl. 0,4 mg)

·        Kwas foliowy (Solgar; tabl. 0,4 mg)

·        Vitrum Folicum (Vitrum; tabl. 0,4 mg)

Kobiety w ciąży lub też ją planujące powinny dołożyć starań, aby ich dieta obfitowała w naturalnie występujące foliany oraz by była uzupełniana preparatami kwasu foliowego (najczęściej w dawce 0,4 mg/dobę).

Kwas foliowy a ciąża 

Przyjmowanie kwasu foliowego jest szczególnie istotne dla przyszłych matek i ich nienarodzonych dzieci. Wynika to przede wszystkim ze znaczenia tej witaminy w profilaktyce wad cewy nerwowej u płodu (bezmózgowia, przepuklin mózgowych, rozszczepów kręgosłupa, i przepuklin oponowo-rdzeniowych). Istnieją również dane świadczące o tym, że przyjmowanie kwasu foliowego zmniejsza częstość występowania rozszczepów wargi i podniebienia oraz wrodzonych wad serca. Wady cewy nerwowej powstają na bardzo wczesnym etapie rozwoju płodu, bo już w pierwszych 4 tygodniach ciąży. Kobieta najczęściej nie jest jeszcze wtedy świadoma istnienia ciąży. Dlatego, planując dziecko, powinna rozpocząć przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 0,4 mg/dobę na 8 tygodni przed spodziewanym poczęciem. Zwykle zaleca się, aby było ono kontynuowane (w dawce 0,4 mg/dobę) przynajmniej do końca pierwszego trymestru ciąży, czyli do momentu zakończenia organogenezy płodowej. Często zaleca się także przyjmowanie kwasu foliowego w drugim i trzecim trymestrze ciąży jako profilaktykę niedokrwistości ciężarnych.

Biorąc pod uwagę fakt, iż około połowa ciąż nie jest planowana, zalecenie przyjmowania kwasu foliowego w dawce 0,4 mg/dobę należałoby rozszerzyć na wszystkie kobiety znajdujące się w wieku rozrodczym.

Inaczej wygląda profilaktyka wad cewy nerwowej płodu w rodzinach, w których urodziło się już dziecko z taką wadą. W tych przypadkach, konieczne jest zwiększenie dawki kwasu foliowego do 4 mg/dobę. Taką dawkę kwasu foliowego zaleca się także kobietom ciężarnym przyjmującym leki przeciwpadaczkowe albo chorym na cukrzycę. Wykazano, że przyjmowanie 4 mg kwasu foliowego codziennie przez miesiąc przed spodziewanym zapłodnieniem i jeszcze przez trzy miesiące ciąży zmniejsza o 75% ryzyko powstania wady cewy nerwowej u dziecka  w rodzinach z obciążonym wywiadem.