EUROCAT

Specjalny Raport EUROCAT:
Zapobieganie wadom cewy nerwowej poprzez profilaktyczne stosowanie kwasu foliowego w okresie okołokoncepcyjnym w Europie.

Lenore Abramsky, Nicole Armstrong, Araceli Busby, Helen Dolk

ZALECENIA

W ostatniej dekadzie w Europie według danych EUROCAT nie stwierdzono znacznego obniżenia częstości występowania wad cewy nerwowej. Nawet kraje, w których prowadzi się w miarę aktywną politykę profilaktyki kwasem foliowym, zaobserwowały ograniczone do niewielkiego stopnia działanie prewencyjne.
Wobec zaistniałej sytuacji, EUROCAT z całą stanowczością zaleca:

1. Kraje powinny zweryfikować prowadzoną przez nie politykę dotyczącą stosowania kwasu foliowego i wzbogacania żywności kwasem foliowym, biorąc pod uwagę zalecenia WHO dotyczące Europy.
2. Kraje europejskie mogą zapobiegać większości wad cewy nerwowej w planowanych ciążach poprzez wprowadzenie oficjalnej polityki zalecającej stosowanie kwasu foliowego w okresie okołokoncepcyjnym oraz poprzez podjęcie kroków mających na celu uświadomienie społeczeństwu korzyści, wynikających ze stosowanej profilaktyki oraz z faktu, jak istotne jest jej rozpoczęcie przed poczęciem.
3. Z uwagi na to, że większość ciąż nie jest planowana, kraje europejskie mogłyby osiągnąć lepsze efekty profilaktyczne poprzez dodatkowe wzbogacanie kwasem foliowym produktów żywnościowych masowego spożycia. Szczególnym celem takiej polityki byłoby zapobieganie wadom cewy nerwowej wśród kobiet, które nie planowały ciąży a poza tym zredukowałoby to wpływ nierówności socjo-ekonomicznych obserwowany w wadach cewy nerwowej.
4. Efekty zdrowotne profilaktyki kwasem foliowym i wzbogacania produktów żywnościowych powinny być monitorowane i w zależności od tych wyników powinna być odpowiednio modyfikowana stosowana polityka.
5. Populacja europejska powinna być objęta wysokiej jakości rejestrami wrodzonych wad rozwojowych, które zbierałyby informacje dotyczące ciąż zakończonych urodzeniem dziecka z wadami wrodzonymi (urodzenia żywe, martwe porody, indukowane poronienia związane ze stwierdzeniem wad u płodu). Podstawowym ważnym celem uzyskanych w ten sposób informacji, byłoby oszacowanie efektów stosowanej profilaktyki i wzbogacania żywności kwasem foliowym na występowanie wad cewy nerwowej, jak również innych wrodzonych wad rozwojowych.

STRESZCZENIE
Wstęp
W Europie około 4000 ciąż rocznie kończy się urodzeniem dziecka z wadą cewy nerwowej (urodzenia żywe, martwe porody, poronienia indukowane), przede wszystkim z bezmózgowiem i rozszczepem kręgosłupa.
Ponad 10 lat temu stwierdzono, że stosowanie kwasu foliowego w okresie okołokoncepcyjnym mogłoby być skuteczną metodą zapobiegania około 2/3 potencjalnych przypadków wad cewy nerwowej. W przedstawianym raporcie obserwujemy postęp, jaki nastąpił w krajach europejskich w przeciągu ostatniej dekady we wprowadzaniu w życie programu zdrowotnego mającego na celu wzrost stosowania kwasu foliowego w okresie okołokoncepcyjnym. Raport analizuje także dane dotyczące częstości występowania wad cewy nerwowej dostarczone z 36 rejestrów wrodzonych wad rozwojowych, prowadzonych w 17 krajach, w których wprowadzono profilaktykę kwasem foliowym do 2000r.
Metody
EUROCAT jest siecią 36 europejskich rejestrów wrodzonych wad rozwojowych współpracujących w epidemiologicznym nadzorowaniu występowania wad wrodzonych. Przedstawiciele 17 krajów włączonych do EUROCAT dostarczają niezbędnych informacji o stosowanej polityce, kampaniach edukacyjnych oraz prowadzą badania mające na celu ocenę stosowania kwasu foliowego w ich krajach. Częstość występowania wad cewy nerwowej (żywe urodzenia, martwe porody, poronienia indukowane) uzyskano z bazy danych centralnego rejestru EUROCAT w latach 1980-2000.
Wyniki
Na początku 2002 roku w 9 spośród 17 krajów prowadzono oficjalny program narodowy, zalecający kobietom planującym ciąże stosowanie kwasu foliowego w ilości 0,4mg dziennie. Krajami, które najwcześniej - w latach 1992-1993 - wdrożyły taki program profilaktyczny były Wielka Brytania, Irlandia i Holandia. Natomiast najpóźniej, bo w latach 2000 - 2001, wprowadzono program profilaktyczny w Hiszpanii i we Francji. W pozostałych 8 krajach nie było oficjalnego programu rządowego, jednak grupy ekspertów zalecały stosowanie profilaktyki, a w 2 krajach prowadzono oficjalną politykę mającą na celu zachęcanie kobiet do zwiększenia w diecie folianów w okresie okołokoncepcyjnym.
Tylko 7 krajów posiadało oficjalny program edukacyjny: Wielka Brytania, Irlandia, Francja, Polska, Holandia, Norwegia i Dania. Pomimo wszystkich środków zaradczych stosowanych obecnie, większość kobiet we wszystkich krajach objętych nadzorem, nie zażywa kwasu foliowego w okresie okołokoncepcyjnym. Ta sytuacja odnosząca się do niskiego stosowania kwasu foliowego, znajduje swoje odbicie w braku wyraźnego spadku występowania wad cewy nerwowej w Europie. Pomimo tego, w krajach, w których prowadzi się politykę profilaktyki kwasem foliowym, miał miejsce jednak mały spadek częstości występowania wad cewy nerwowej. W Wielkiej Brytanii i Irlandii trudno było zaobserwować jakikolwiek efekt wprowadzonej polityki profilaktycznej na tle znacznego spadku występowania wad cewy nerwowej, jaki miał miejsce w latach 80-tych, a więc w okresie poprzedzającym wdrożenie zaleceń profilaktycznych.
Wnioski
Możliwości zapobiegania wadom cewy nerwowej, poprzez stosowania kwasu foliowego są jeszcze w Europie dalekie do pełnego wykorzystania. Jedynie wprowadzenie publicznego zdrowotnego programu wzbogacania kwasem foliowym produktów żywnościowych masowego spożycia, może zapobiec rozszerzaniu się wpływu nierówności socjoekonomicznych na występowanie wad cewy nerwowej i umożliwi zapobieganie tym wadom na szeroką skalę.

Raport został opracowany przez Grupę Roboczą EUROCAT: EUROCAT Folic Acid Working Group
Przewodnicząca Grupy Roboczej Lenore Abramsky